ŠTA TREBATE ZNATI Sastojak crvenih krvnih zrnaca

Rh faktor - kako se (ne)podnose minus i plus

Rh faktor je specifičan protein koji se nalazi na površini eritrocita. Osobe koje ga imaju označene su kao Rh pozitivne,a one koje ga nemaju kao Rh negativne.

"Bebe i mame"
09.02.2019 22:11

Rizične su Rh negativne trudnice čiji je suprug Rh pozitivan

Foto: Ilustracija

Neobično je važno da svaka buduća majka već na početku trudnoće zna svoju krvnu grupu. Naime, svako od nas ima jednu od četiri krvne grupe: A, B, AB ili O, a svaka od njih je uz to ili Rh pozitivna ili Rh negativna. 

Kad, naprimjer, trudnica dobije nalaz na kojemu piše A Rh+, to znači da je njena krvna grupa A Rh pozitivna. Oznaka B Rh- znači da je njena krvna grupa B Rh negativna.

- Šta je Rh faktor ?

Rh faktor je specifičan protein koji se nalazi na površini eritrocita. Osobe koje ga imaju označene su kao Rh pozitivne,a one koje ga nemaju kao Rh negativne.

- Čime je determiniran Rh faktor?

Rh faktor je genetski determiniran i nasljeđuje se od roditelja. Ako su oba roditelja Rh pozitivna, pozitivno je i dijete. Ako su oba roditelja negativna, negativna je i beba. Ako je jedan roditelj Rh pozitivan, veliki su izgledi da će i beba biti Rh pozitivna.

- Koliko je Rh negativnih?

Učestalost Rh negativne krvne grupe ovisi o rasi i veoma je različita.

U bijelaca je 15 procenata osoba Rh negativno, ali među Baskijcima ima ih  čak 34 posto. Samo je pet procenata crnaca Rh negativno, a Kineza samo jedan posto. 

- Da li Rh negativne osobe imaju povišen zdravstveni rizik?

Osobe koje su Rh negativne nemaju povišen zdravstveni rizik. Rh negativna krv je jednako dobra kao i pozitivna, ali to su dvije različite vrste.

Rizik se, međutim, pojavljuje u trudnoći kad Rh negativna majka nosi Rh pozitivan plod. Ni tada trudnica nije ugrožena već je ugrožen njezin plod zbog mogućnosti nastanka Rh senzibilizacije.

- Šta je Rh senzibilizacija?

To je proces u kojem imuni sistem Rh negativne trudnice reagira na krv Rh pozitivnog fetusa. Zadaća imunog sistema je da štiti organizam od štetnih tvari. Kada tijekom prve trudnoće dođe do prodora fetalnih eritrocita u krvotok majke, njen organizam prepoznaje to kao opasnost. Njeno tijelo reagira kao kod alergije i počinje stvara antitijela kako bi se zaštitilo.

Taj proces traje tjednima. Stvaraju se IGM antitijela koja su velika i ne mogu proći kroz placentu ka plodu te je on u prvoj trudnoći siguran. Međutim, jedanput formirana antitijela ne nestaju.

U narednim trudnoćama sa Rh pozitivnim plodovima imuni sistem trudnice reagira na bebu kao na uljeza. Počinje stvarati IGG antitijela dovoljno malena da prođu placentu i uđu u fetalnu cirkulaciju oštećujući plod.

Ona razaraju fetalne eritrocite uzrokujući nastanak oboljenja nazvanog hemolitička bolest fetusa. Za senzibilizaciju trudnice dovoljna je sasvim mala količina fetalne krvi, tek oko 0,1 ml. Ipak, neke Rh negativne žene ne senzibiliziraju niti na velike količine fetalne krvi. Razlog tome se ne zna.

- Koji su simptomi senzibilizacije?

Trudnica nema nikakvih simptoma te se senzibilizacija može dokazati samo specifičnim dijagnostičkim pretragama kojima se otkrivaju antitijela u njenoj krvi.

- Ko je rizičan?

Rizične su sve Rh negativne trudnice čiji je suprug Rh pozitivan. U prvoj trudnoći rizik senzibilizacije je samo jedan do dva posto, ali je u narednim trudnoćama 12-16 posto.

Iako već u trećem tromjesečju trudnoće dolazi do prodora fetalnih eritorcita u krvotok majke, senzibilizacija u trudnoći nastaje tek u oko dva procenta slučajeva. Više od 90 procenata senzibilizacija nastane tek na porođaju, kad je i najveći prodor fetalne krvi u majčin krvotok. 

- Kojim testovima se dijegnosticira Rh senzibilizacija i koliko često ih treba ponavljati?

Pri prvom posjetu liječniku trudnici treba odrediti krvnu grupu i Rh faktor te bez obzira na to bila Rh pozitivna ili negativna napraviti i indirektni Coombs test.

U Rh negativnih trudnica suprug obavezno treba odrediti svoju krvnu grupu. Ako je i on Rh negativan, trudnici nisu potrebne nikakve dodatne pretrage, jer je i plod sigurno Rh negativan.

Ukoliko je suprug Rh pozitivan, a trudnica nema antitijela, test treba ponoviti sa 28 tjedana. Ako je i tad negativan, ne treba ga ponavljati do porođaja. Po porođaju treba odrediti krvnu grupu djeteta. Ako je ono Rh pozitivno, majka treba dobiti zaštitnu dozu Rh imunoglobulina.

- Može li se spriječiti senzibilizacija?

Rh senzibilizacija je jedno od rijetkih oboljenja koje se može uspješno spriječiti profilaktičnim davanjem anti RhD imunoglobulina poznatijeg kao Rho gam.

To je specifičan humani imunoglobulin sa visokim titrom antitijela koja suprimiraju reakciju Rh negativne majke na Rh pozitivne eritrocite ploda.

- Koliko je djelotvoran Rho gam

Uobičajeno je da porodilja dobije Rho gam unutar 72 sata od porođaja ako je beba Rh pozitivna. Time je 98 procenata Rh negativnih trudnica zaštićeno od senzibilizacije. No, 1,8 posto trudnica senzibilizirno je već tokom zadnjeg tromjesečja trudnoće ili nakon pobačaja, vanmaterične trudnoće i sl.  

- Kada sve treba dati Rho gam?

Svaka Rh negativna trudnica, ukoliko ima negativna antitijela, a čiji je suprug Rh pozitivan, treba dobiti prvu dozu Rho gama sa 28 tjedana trudnoće. Još jednu dozu treba dobiti do 72 sata nakon porođaja.

Rh gam treba dobiti i svaka Rh negativna trudnica nakon namjernog, spontanog ili prijetećeg pobačaja sa krvarenjem, u slučaju vanmaterične trudnoće i parcijalne molarne trudnoće (jer fetalni eritrociti već od šestog tjedna imaju antigeno djelovanje), zatim nakon amniocenteze, kordocenteze, krvarenja zbog placente previje, abrupcije, okreta ploda i velike abdominalne traume.  

- Šta ako Rho gam nije dat unutar 72 sata od porođaja?

U svakom slučaju treba ga dati što prije, a najkasnije do 28 dana od porođaja. Naime, imuni odgovor počinje tek kad fetalni eritrociti dođu do majčine slezene, a taj proces traje tjednima, te imunoglobulin dat i nakon 72 sata ima vremena da suprimira ovaj proces..

- Koje su nuspojave Rho gama?

Rho gam obično ne izaziva nikakve reakcije. Ponekad se na mjestu injekcije mogu javiti crvenilo, bol, ponekad glavobolja ili neznatno povišena tjelesna temperatura.

Nakon dobijanja Rho gama antitijela su tjednima slabo pozitivna i to ne treba zabrinjavati.

- Šta ako je greškom primljena transfuzija Rh pozitivne krvi?

U slučaju transfuzije do 900 ml Rh pozitivne krvi vrijedi pokušati sa mnogostruko većim dozama Rho gama (po 10 000 mikrograma na 12 sati).

NA VRH